Dr.sc. Fikret Bečirović – Demografske slike Zeničko-dobojskog kantona

U rukopisu moje, još neobjavljene knjige; B.H. STANOVNIŠTVO, etnogeneza, demografske promjene i destrukcija demografske slike tokom agresije na BiH 1992-1995, urađena je demografska slika ovog kantona komparirajući zadnja dva Popisa stanovništva po opštinama, te sumirajući ukupan demografski prirast kantona, koji je kao posljedica ratne destrukcije, etničkog čišćenja, zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava, genocida nad bošnjacima i velikih prisilnih migracija negativan i teško nadoknadiv, što ćete vidjeti iz dole urađenih tabela i narativnog dijela, demografske analize autora teksta.

Zeničko-dobojski kanton (skr. ZE-DO) jedan je od deset kantona Federacije Bosne i Hercegovine. Sastoji se od grada Zenice i još 11 općina. Na sjeveroistoku i sjeveru graniči se sa Republikom Srpskom, na sjeveroistoku i istoku sa Tuzlanskim kantonom, na jugu sa Sarajevskim, na jugozapadu i zapadu sa Srednjobosanskim te na istoku sa Republikom Srpskom. Sa popisom 2013 evidentirano je 364.433 stanovnika. Zeničko-dobojski kanton je, nakon Sarajevskog i Tuzlanskog, treći kanton po broju stanovnika u Federaciji BiH. Takođe sa gustoćom u iznosu od 115,8 stanovnika/km2 i sa površinom od 3.343,3 km2 treći je u FBiH, što čini 12,81% površine Federacije Bosne i Hercegovine i 6,72% površine Bosne i Hercegovine.

Prije početka rata u Bosni i Hercegovini novostvorene općine Doboj-Jug i Usora pripadali su Doboju i Tešnju. Historija današnjeg Zeničko-dobojskog kantona počinje 18. marta 1994, sa potpisivanjem Vašingtonskog sporazuma, a zvanično je konstituisan 20. septembra 1995. kao jedan od deset kantona Federacije Bosne i Hercegovine. Zeničko-dobojski kanton ima vlastitu zakonodavnu, izvršnu i sudsku vlast. Kao i svaki od kantona u FBiH, posjeduje vlastiti ustav, skupštinu, vladu, simbole, te ima niz isključivih nadležnosti (policija, obrazovanje, korištenje prirodnih resursa, prostorna i stambena politika, kultura), dok su neke nadležnosti podijeljene između federalne i kantonalne vlasti (zdravstvo, socijalna zaštita, saobraćaj).
U tabelama ispod prikazana je etnička struktura zadnja dva popisa; 1991- 2013, koje ćemo analizirati i na osnovu demografske računice utvrdit demografski prirast i procentualnu zastupljenost konstitutivnih naroda i pripadnika iz reda Ostalih.
Prema popisu iz 1991.Bošnjaci su u ovih deset općina brojali 277.280 stanovnika (58,23 %), dok je sa popisom 2013. evidentirano 299.452, što je u odnosu na 1991.povećanje za 22.172 lica (7,99%), tako da je sa popisom iz 2013.ukupna procentualna zastupljenost Bošnjaka u ZE-DO kantonu 82,16%. Prema pomenutim podacima jasno se vidi da je u ovom kantonu došlo do velikog priliva lica bošnjačke nacionalnosti, posebno iz područja bosanskog Podrinja, gdje su počinjeni masovni zločini i genocid nad Bošnjacima. Veliki dio izbjeglog stanovništva trajno je ostao u općinama ovog kantona i tako homogenizirali demografsku sliku sa dominantno bošnjačkim stanovništvom. Takođe homogenizaciji bošnjačkog puka doprinio je veliki odliv i negativan prirast srpskog i hrvatskog življa, što je vidljivo iz Tabela 2 i 3.

U analizi etničke strukture i demografskog prirasta Zeničko Dobojskog kantona između dva poslednja popisa: 1991- 2013, stanje je sljedeće;
Prema popisu iz 1991., deset općina, koje danas čine Zeničko Dobojski kanton brojale su 476.101. stanovnika. Sa popisom iz 2013.uz ovih deset općina formirane su još dvije nove, te je ukupno te sa ukupno dvanaest općina evidentirano je 364.433 stanovnika. Sumirajući rezultate dva zadnja popisa evidentan je negativni demografski prirast od 111.668 stanovnika, što je procentualno manje za 23,45% u odnosu na popis iz 1991. Od predratnih deset općina, devet imaju negativan prirast, dok samo jedna (Žepče) ima pozitivan prirast od 7.253lica (31,58%), čime je u ovoj općini procenat Hrvata sa 39,62% (1991) porastao na 58,90% (2013), čime su općina Žepče sa novostvorenom općinom Usora postale jedine dvije općine sa većinskim hrvatskim življem u Zeničko Dobojskom kantonu..
Negativan prirast evidentan je u općinama; Zenica -34.854 (-23,95%), Zavidovići -21.176 (-37,04%), Maglaj -20.242 (-46,65%), Kakanj -18.509 (-33,08%), Vareš -13,311 (-59,95%) , Visoko 6.222 (-13,47%), Olovo 6.781 (-39,99%), Tešanj 5.417 (-11,17%), Breza 3.149 (-18,18%)

Prema popisu iz 1991.Bošnjaci su u ovih deset općina brojali 277.280 stanovnika (58,23 %), dok je sa popisom 2013.evidentirano 299.452, što je u odnosu na 1991.povećanje za 22.172 lica (7,99%), tako da je sa popisom iz 2013.ukupna procentualna zastupljenost Bošnjaka u ZE-DO kantonu 82,16%. Prema pomenutim podacima jasno se vidi da je u ovom kantonu došlo do velikog priliva lica bošnjačke nacionalnosti, posebno iz područja bosanskog Podrinja, gdje su počinjeni masovni zločini i genocid nad Bošnjacima. Veliki dio izbjeglog stanovništva trajno je ostao u općinama ovog kantona i tako homogenizirali demografsku sliku sa dominantno bošnjačkim stanovništvom. Takođe homogenizaciji bošnjačkog puka doprinjeo je veliki odliv i negativan prirast srpskog i hrvatskog življa, što je vidljivo iz Tabela 2 i 3.

Prema popisu iz 1991. u ovih deset općina evidentirano je 85.417 lica hrvatske nacionalnosti (17,94%), dok je sa popisom iz 2013. evidentirano 43.819 lica, što je u odnosu na 1991. negativan demografski prirast od 41.598 (-48,69%), tako da je sa popisom iz 2013.ukupna procentualna zastupljenost stanovnika hrvatske nacionalnosti u ZE-DO kantonu 12,12%. Veliki odliv i negativan prirast hrvatskog puka izravna je posljedica ratnih sukoba između Armije R BiH i Hrvatskog vijeća obrane u pojedinim područjima kantona; Kakanj, Vareš, Zenica, Žepče.

Prema popisu iz 1991. u ovih deset općina evidentirano je 74.093 lica srpske nacionalnosti(15,56%), dok je sa popisom iz 2013.evidentirano 5.543 lica, što je u odnosu na 1991, veliki negativan demografski prirast od 68.550 lica (-92,51%), tako da je sa popisom iz 2013, ukupna procentualna zastupljenost stanovnika srpske nacionalnosti u ZE-DO kantonu 1,53%. Veliki odliv i negativan prirast srpskog življa izravna je posljedica ratnih sukoba između Armije R BiH i srpskih vojnih i paravojnih formacija u pojedinim područjima kantona; Maglaj, Olovo, Tešanj, Zavidovići.

U tabeli Ostali u popisu iz 1991. evidentirano je 28.856 lica (6,06%), koja su se izjasnili kao Jugosloveni. Pod modalitetom Ostali evidentirano je 10.455 lica (2,19%), koja su se izajanila kao pripadnici manjinske narodnosti. Sa popisom iz 2013.uvrstio sam u modalitet Ostali i one koji se „Nisu izjasnili“ i one „Bez odgovora“, tako da je njih u popisu iz 2013. evidentirano 15.619 lica, što je povećanje u odnosu na 1991.za 5.164 lica (+49,39%), te u ukupnoj procentualnoj zastupljenosti čine 4,32%.